Revolutionaire kweektechniek voor lever en alvleesklier ontwikkeld

23 januari 2015

Tot voor kort leek het onmogelijk om gezond of ziek weefsel van patiënten in het laboratorium in leven te houden, laat staan te vermeerderen. In 2009 beschreef de onderzoeksgroep van Hans Clevers, hoogleraar Moleculaire genetica aan de Universiteit Utrecht en president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, echter een revolutionaire kweekmethode waarmee het mogelijk werd om uit losse stamcellen uit de muizendarm mini-darmpjes op te kweken. Deze zogenaamde organoïden zijn functionele mini-organen die in weefselkweek kunnen groeien. Nu voegt dezelfde groep daar een kweeksysteem voor leverstamcellen en stamcellen uit alvleesklierkanker aan toe. Gekweekte stamcellen zouden in de toekomst mogelijk een vervanging kunnen worden van donororganen voor transplantatie. Daarnaast bieden ze perspectief voor het onderzoek naar personalized medicine: het voorschrijven van medicijnen toegesneden op de individuele patiënt.

Gekweekte leverstamcellen
Met de technologie die in Cell beschreven wordt, kan een minieme hoeveelheid leverweefsel afgenomen uit een gezonde of zieke lever langdurig vermeerderd worden in het laboratorium. Het is mogelijk om in 4 maanden tijd uit één enkele leverstamcel het equivalent van een volledige lever op te kweken. Alle analyses laten zien dat dit gekweekte weefsel genetisch niet afwijkt van gezond leverweefsel en bovendien zeer stabiel is.

De gekweekte menselijke 'mini-levers' zijn al succesvol getransplanteerd naar muizen met leverschade. Dit is een eerste stap naar het gebruik van dit gekweekte leverweefsel ter vervanging van transplantatie met donorlevers. Deze technologie zou daarmee het wereldwijde tekort aan donorlevers kunnen oplossen. Daarnaast biedt deze technologie toekomst voor personalized medicine. Zo is het mogelijk om organoïden te kweken van het weefsel van patiënten met genetische leverziekten zodat medicijnen eerst getest kunnen worden op het patiëntenmateriaal voor ze worden toegediend aan de patiënt zelf. Voorbeelden van dergelijke ziekten zijn α-1 antitrypsine-deficiëntie en het syndroom van Allagile.

Pancreasstamcellen
Daarnaast bericht de onderzoeksgroep van Clevers bij het Hubrecht Instituut / UMC Utrecht over een technologie om gezonde en zieke pancreasstamcellen langdurig in het laboratorium te kweken, wat voorheen onmogelijk was. Hiervoor werkte de groep samen met een van de wereldleiders op het gebied van pancreaskanker, David Tuveson van het Cold Spring Harbor Laboratory in New York.

Lees verder